Trước những nguy cơ môi trường ngày càng rõ nét, công tác điều tra địa chất tại khu vực có khoáng sản độc hại đòi hỏi cách tiếp cận bài bản và thống nhất hơn.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Thông tư 73/2025/TT-BNNMT về Định mức kinh tế kỹ thuật công tác điều tra, đánh giá địa chất môi trường khu vực có khoáng sản độc hại. Đây được xem là bước hoàn thiện quan trọng về hành lang kỹ thuật, tạo cơ sở thống nhất cho việc tổ chức điều tra, đánh giá, lập bản đồ và báo cáo địa chất môi trường tại những khu vực tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe con người và hệ sinh thái.

Cán bộ Liên đoàn Địa chất Trung Trung Bộ (thực hiện phương pháp lộ trình khảo sát địa chất môi trường kết hợp phương pháp đo gamma và khí phóng xạ (phổ alpha) trong không khí ngoài trời. Ảnh: Lan Chi.

Đánh giá rủi ro cho vùng có khoáng sản độc hại

Theo Thông tư, định mức kinh tế - kỹ thuật được ban hành kèm theo áp dụng cho toàn bộ các khâu của quá trình điều tra, đánh giá địa chất môi trường tại khu vực có khoáng sản độc hại, từ lập đề án, lộ trình địa chất môi trường, địa vật lý, lấy mẫu môi trường, điều tra xã hội học, lập bản đồ môi trường cho đến báo cáo tổng kết.

Đáng chú ý, các định mức được xây dựng trên cơ sở cập nhật hệ thống pháp luật mới, đặc biệt là Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024 và các nghị định hướng dẫn thi hành. Việc ban hành bộ định mức riêng cho khu vực có khoáng sản độc hại cho thấy yêu cầu ngày càng cao đối với công tác đánh giá rủi ro môi trường, thay vì chỉ dừng lại ở điều tra tài nguyên thuần túy.

Thông tư 73 không chỉ là công cụ quản lý tài chính - kỹ thuật, mà còn là “bộ khung” để chuẩn hóa cách tiếp cận trong điều tra các khu vực có nguy cơ phát tán chất độc hại. Khi định mức được lượng hóa rõ ràng về lao động, thiết bị, vật tư, năng lượng…, các đề án sẽ tránh được tình trạng làm dàn trải, thiếu chiều sâu hoặc không phản ánh đúng mức độ phức tạp của từng vùng địa chất.

Một điểm mới nổi bật của bộ định mức là việc tính đến mức độ khó khăn đi lại và điều kiện thời tiết vùng miền thông qua các hệ số điều chỉnh cụ thể. Địa hình được phân thành bốn mức từ thuận lợi đến rất khó khăn, với hệ số điều chỉnh tăng dần; trong khi yếu tố thời tiết được tính riêng cho từng vùng, đặc biệt là khu vực miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên - nơi mưa nhiều và địa hình chia cắt mạnh.

Theo ThS. Nguyễn Song Tùng, cán bộ địa chất của Liên đoàn Địa chất Trung Trung Bộ tham gia Dự án “Điều tra, đánh giá và thành lập bộ bản đồ môi trường khoáng sản độc hại trên lãnh thổ Việt Nam (phần đất liền - giai đoạn 1)”, quy định mới “rất sát thực tế”.

Ông cho biết, cán bộ địa chất thường xuyên phải làm việc tại các khu vực miền núi cao, điều kiện đi lại khó khăn. Có những tuyến khảo sát, riêng việc tiếp cận điểm đo đã mất trọn một ngày, chưa kể mưa kéo dài khiến công việc nhiều lần bị gián đoạn. “Việc đưa hệ số điều chỉnh vào định mức giúp phản ánh đúng hao phí lao động, đồng thời giảm áp lực chạy theo khối lượng”, ông Tùng chia sẻ.

ThS. Nguyễn Song Tùng - Liên đoàn Địa chất Trung Trung Bộ thực hiện đo phổ gama môi trường. Ảnh: Lan Chi.

Theo Thông tư 73/2025/TT-BNNMT, thời gian lao động đối với công việc nặng nhọc, độc hại, trong đó ngày công được tính 6 giờ thay vì 8 giờ như điều kiện bình thường. Cách tính này góp phần bảo đảm quyền lợi cho lực lượng làm việc trực tiếp ngoài thực địa, nhất là tại các khu vực có nguy cơ tiếp xúc với khoáng sản độc hại.

Nâng chất lượng đánh giá rủi ro môi trường

Không chỉ dừng ở định mức lao động, bộ định mức còn chi tiết hóa việc sử dụng thiết bị, dụng cụ, vật liệu, năng lượng và nhiên liệu, gắn với từng loại hình công việc và quy mô diện tích khảo sát. Điều này giúp các đơn vị triển khai đề án có cơ sở rõ ràng để lập dự toán, tổ chức thi công và nghiệm thu sản phẩm.

KS. Phan Quang Trung, cán bộ Liên đoàn Địa chất Trung Trung Bộ tham gia Dự án “Điều tra, đánh giá hiện trạng môi trường phóng xạ trên các vùng có dị thường phóng xạ khu vực Nam Tây Nguyên và Đông Nam Bộ, đề xuất các giải pháp giảm thiểu tác hại môi trường” cho rằng việc chuẩn hóa định mức sẽ góp phần nâng cao chất lượng dữ liệu đầu vào, đảm bảo hiệu quả cao hơn cho công tác thi công thực địa và báo cáo tổng kết.

Anh cho rằng, khi khối lượng công việc từng hạng mục và thời gian khảo sát được tính toán rõ rang, các nhóm thực địa sẽ có điều kiện làm việc kỹ lưỡng hơn ở từng vị trí, thay vì trước phải rút ngắn quy trình chỉ để kịp tiến độ.

Theo các chuyên gia, điều tra, đánh giá địa chất môi trường tại khu vực có khoáng sản độc hại là nền tảng để xác định nguy cơ phát tán, đánh giá tác động đến môi trường - sức khỏe cộng đồng và đề xuất giải pháp quản lý phù hợp. Do đó, việc ban hành định mức riêng không chỉ phục vụ quản lý chi phí, mà còn góp phần nâng cao độ tin cậy khoa học của các kết quả điều tra.

Về lâu dài, các chuyên gia kỳ vọng bộ định mức sẽ trở thành công cụ quan trọng hỗ trợ cơ quan quản lý nhà nước và các đơn vị điều tra địa chất trong việc lập kế hoạch, kiểm soát chất lượng và đánh giá hiệu quả đầu tư đối với công tác địa chất môi trường. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý khoáng sản độc hại theo hướng phòng ngừa rủi ro, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Thông tư 73/2025/TT-BNNMT sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 6/2/2026 và quy định rõ việc chuyển tiếp đối với các nhiệm vụ đã được phê duyệt theo định mức cũ. Cách tiếp cận này giúp bảo đảm tính liên tục trong triển khai các đề án đang thực hiện, đồng thời từng bước chuyển sang áp dụng hệ thống định mức mới./.

Nguồn: nongnghiepmoitruong.vn